Trong kinh tế luôn có những hiệu ứng ngược so với chính sách mà nhà lãnh đạo hay nhà kinh doanh đề ra. Vậy hiệu ứng đó đó là gì. Nó có sức mạnh ghê gớm như thế nào?

1. Hiệu ứng rắn hổ mang là gì?

Hiệu ứng rắn hổ mang (Cobra effect); xảy ra khi một giải pháp nhằm giải quyết vấn đề lại khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn; là một hậu quả không lường trước được. Thuật ngữ này được sử dụng để minh họa các nguyên nhân; nó kích thích tính không chính xác trong kinh tế và chính trị.

2. Những câu chuyện kinh điển trong lịch sử.

 Rắn ở Delhi

Delhi luôn là nơi nổi tiếng ở Ấn Độ bởi số lượng rắn khổng lồ. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến điều này?

Khi những người Anh cai trị Ấn Độ; những viên chức ở Delhi quan ngại về sự sinh trưởng mạnh mẽ của rắn hổ mang trong thành phố. Để kiểm soát vấn đề, chính quyền đã đề nghị treo thưởng cho mỗi bộ da rắn. Chương trình này đã tỏ ra hoạt động rất hiệu quả.

 Trong một thời gian ngắn sau đó; rắn hổ mang bị giết rất nhiều và chính phủ hoàn toàn hài lòng về chương trình treo thưởng của mình. Tuy nhiên, một số tay buôn Ấn Độ nghe thấy cơ hội kiếm tiền từ chương trình; họ bắt đầu quay sang chủ động nuôi rắn hổ mang rồi giết để lấy da.

 Khi chính phủ thu được quá nhiều bộ da rắn; và họ phát hiện ra trò lừa đảo thì chương trình treo thưởng bị huỷ bỏ. Câu chuyện vẫn chưa kết thúc ở đây.

Lúc này một số lượng lớn người nuôi rắn hổ mang ở Delhi bị bế tắc; do đột ngột mất đầu ra dẫn tới “lượng hàng tồn kho lớn”. Họ thả xổng bầy rắn và một lần nữa Delhi lại chìm trong thảm họa rắn độc; lần này còn tệ hại hơn lần trước.

Chuột tại Hà Nội và lợn rừng tại Mỹ

Chuột là loài động vật tàn phá mùa màng và được cả thế giới ghét bỏ. Suốt thời kỳ Pháp xâm chiếm Việt Nam. Chuột gây ra dịch bệnh ở Hà Nội. Chính quyền đề nghị treo thưởng cho mỗi đuôi con chuột bị giết. Kết quả: Người dân bắt đầu nuôi chuột để lấy đuôi. Khi chương trình bị huỷ, hàng đàn chuột lại bị thả ra, thoát ngược trở lại thành phố.

  Một chuyện khác xảy ra ở khu quân sự của Hoa Kỳ Fort Benning; bang Georgia với nạn lợn rừng, quân đội đã treo thưởng 40 USD cho mỗi đuôi heo giao nộp. Mọi người bắt đầu mua đuôi heo từ những người bán thịt; hoặc lò giết mổ với “giá buôn”; và “bán lại” đuôi cho quân đội với giá cao để hưởng tiền chênh lệch.

  Ùn tắc giao thông và ô nhiễm không khí tại Mexico 

Ở nhiều nơi trên thế giới; tiêu biểu là Bogota hay Mexico City; tình trạng ô nhiễm không khí và tắc đường do xe cộ lưu thông quá nhiều; đã gây rất nhiều phiền toái cho người dân ở nơi đây. Để giải quyết tình trạng này; chính quyền ở các thành phố đã quyết định áp dụng biện pháp phân ngày chẵn lẻ cho xe; cụ thể: Tại Bogota từ năm 1998, nếu biển số một chiếc xe là số chẵn; thì xe này sẽ không được phép lưu thông vào khung giờ nóng (6:00 – 8:30 và 15:00 – 19:30) các ngày lẻ trong tuần. Đối với các xe có biển số chẵn thì cũng tương tự vào ngày chẵn. Ngày cuối tuần (chủ nhật), các xe sẽ không bị cấm lưu thông. Tình hình ở Mexico City cũng tương tự (áp dụng từ năm 1989).

 Với biện pháp này, các nhà hoạch định chính sách ở các thành phố lớn kể trên hi vọng rằng lưu lượng xe sẽ giảm; góp phần giải quyết vụ kẹt xe và ô nhiễm không khí. Tuy nhiên, mọi việc chẳng hề được như mong đợi.

 Sau 6 năm áp dụng việc phân chia giờ lưu thông ở Mexico City; một nhóm nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (Worldbank) đã công bố một nghiên cứu khá đau thương cho lãnh đạo thành phố này. Nghiên cứu của nhóm chỉ ra rằng, để đối phó với tình trạng hạn chế lưu thông; nhiều gia đình ở Mexico City đã… chi thêm tiền mua thêm một chiếc xe khác; nhằm thay phiên sử dụng xe tùy vào ngày chẵn ngày lẻ.

 Điều này khiến cho số lượng xe sở hữu bởi người dân Mexico City gia tăng; và lưu lượng xe hàng ngày hoàn toàn không giảm bớt vào giờ cao điểm. Đau đớn hơn, vào những giờ thấp điểm hay cuối tuần, những chiếc xe mua dư sẽ được các gia đình tận dụng; khiến cho lưu lượng xe ở các thời điểm này tăng lên so với trước.

Quyền sở hữu trí tuệ tại Việt nam.

Đây luôn là một vấn đề nhức nhối đối với các doanh nghiệp sản xuất hàng chính hãng cũng như các mặt hàng quốc tế nhập khẩu tại Việt Nam.

 Chỉ cần dạo qua một số tuyến phố chuyên bán các sản phẩm thời trang tại Hà Nội như Chùa Bộc, Cầu giấy, Bà Triệu… dễ dàng nhìn thấy hầu hết những mặt hàng được bày bán tại đây là hàng giả, hàng kém chất lượng, giả mạo các thương hiệu quốc tế. Nhưng không hiểu vì lý do gì mà tình trạng này vẫn công khai mà không có một biện pháp xử lý triệt để.

 Nhìn vào số lượng các cuộc thanh tra, mức độ xử phạt, cho thấy tình trạng vi phạm về SHTT đang ngày càng diễn biến phức tạp và ngày càng gia tăng; các đối tượng dường như không “e ngại” mà vẫn tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Đánh giá từ nhiều chuyên gia cho thấy, việc tiếp tục có các hành vi vi phạm về SHTT như hiện nay là do chế tài xử phạt còn thấp, việc thanh tra, kiểm tra hằng năm mới chỉ xử lý được một số cơ sở, địa chỉ rất nhỏ, cho nên việc vi phạm tiếp tục tái diễn và công khai.

Các biện pháp xử lý phần lớn mới chỉ được thực thi ở hình thức xử lý hành chính chưa đủ sức răn đe đối tượng vi phạm; chế tài về hình sự chỉ được áp dụng với cá nhân; trong khi rất nhiều vụ việc xâm phạm SHTT là do tổ chức thực hiện. Việc vi phạm bản quyền hay quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam luôn diễn ra hàng ngày, hàng giờ và không có dấu hiệu giảm. Một cái tên thương hiệu có thể làm nhái ở nhiều nơi khác nhau tại đất nước của chúng ta hay thậm trí ngay trong một khu phố.

Hiệu ứng lựa chọn sự bất lợi.

Từ những câu chuyện trên, chúng ta có thể thấy hiệu ứng rắn hổ mang là một hiệu ứng xấu trong kinh doanh. Trái ngược với hiệu ứng lựa chọn bất lợi. Trong lựa chọn bất lợi, người mua hàng trong một giao dịch sở hữu nhiều thông tin hơn người bán và sử dụng kiến thức đó để giành lợi thế.

 Ví dụ, một người có chiếc xe đã qua thời hạn bảo hành nhưng lại muốn sửa chữa xe miễn phí sẽ mua thêm bảo hành trước khi mang xe tới xưởng. Trong hiệu ứng rắn hổ mang, đó là người bán với kiến thức nhiều hơn người mua và sẽ tận dụng nó để kiềm lời.

 Hiệu ứng lựa chọn sự bất lợi có thể nhìn thấy rõ ở các công ty đang dư thừa lao động. Khi họ ban hành chính sách giảm lương; các nhân viên giỏi sẽ nghỉ việc và các nhân viên ít năng lực ở lại. Như vậy vô tình làm cho công ty tích lưu nhân lực tồi.

3.Kết lại

Có thể thấy, những định luật mạnh mẽ nhất của thiên nhiên là những định luật hiệu ứng phụ. Dù có bất kỳ chính sách nào thì con người luôn tìm cách để lách luật hoặc lợi dụng lỗ hổng của chính sách để kiếm lời cho bản thân.

Nhà kinh tế học Steve Levitt từng có một câu nói về những hiệu ứng phụ như thế này:

“Tôi nghĩ bạn nên bắt đầu bằng việc chấp nhận rằng không cá nhân nào, hay chính phủ nào sẽ có thể thông minh hơn những người nghĩ cách lách luật của bạn. Vì vậy khi bạn đưa ra một chính sách khuyến khích, bạn sẽ phải chấp nhận là dù cho bạn có thông minh hay cẩn thận đến đâu; sẽ có ai đó nghĩ ra được cách lợi dụng chính sách đó cho lợi ích riêng của họ.”

Xem thêm bài viết

Hiệu ứng Vết dầu loang.

Thông tin liên hệ:

Hotline: 0373621532 hoặc 0977356532

Email: hysa.vn@gmail.com

Link đăng ký: https://forms.gle/XAi5k87rPZby52MFA

Fanpage CLB: https://www.facebook.com/HYS.VN/

Chia sẻ với mọi người

Share on facebook
Share on google
Share on twitter

Bạn có thể sẽ quan tâm